Monumentos Relixiosos

Padrón, burgo de orixe medieval, conserva aínda o encanto do pasado en todos os seus recunchos.  As diversas obras relixiosas do concello, deixan constancia da importancia e grandiosidade da vila ao longo do tempo:

O "pedrón"

Convento do Carme

Convento de S. Antonio de Herbón

Igrexa de Santiago

Igrexa de S. María de Herbón

Colegiata de Iria Flavia

Santuario da Escravitude

Ermita de Santiaguiño do Monte

Cruceiro de Fondo da Vila

 

O "Pedrón"

subir

O Pedrón é unha pedra da que se asegura serviu para atar a barca tamén pétrea que trasladou ao Apóstolo Santiago xa morto, desde Palestina ata as costas galegas.

Que en realidade o Pedrón sexa un ara romana, non quita nin resta valor relixioso e histórico a ese bloque granítico, que se converteu en todo un símbolo para millóns de peregrinos que chegan de xeito ininterrumpido ata Compostela e que logo descenden ata esta localidade, posto que "quen vai a Santiago e non vai a Padrón, ou fai a romaría ou non".

Outros, ó contrario, fan a hoxe denominada Ruta Marítima, e, emulando aos seus antepasados, desembarcan aquí para continuar camiño cara á tumba do Apóstolo.

O ara romana ten unha inscripción, alterada séculos máis tarde (engadíuselle unha cruz e cambióuselle o nome propio que figura nela), que algúns traducen por "A Neptuno os catorienses puxeron do seu peto".

O Pedrón áchase debaixo do altar maior da igrexa de Santiago, levantada xusto na marxe esquerda do río Sar por orde do todopoderoso arzobispo Gelmírez no ano 1133, e, acorde co seu tempo, de estilo románico.

Daquel templo só se conserva unha pedra, que se distingue á beira da porta que dá a O Espolón, e nese bloque granítico está gravada a inscripción "Dominus Eclesia Procurator edificavit in era MCLXXI", que se traduciría ao castelán actual por "O señor procurador da igrexa edificou na era MCLXXI".

O templo desapareceu e se modernizou, agora en estilo gótico, por orde do bispo Lope de Mendoza. Perviveu ata estes tempos un púlpito de pedra e nada máis, porque a mediados do século XIX foi levantado no lugar o actual, cunha fachada simétrica paradigmática do estilo ecléctico.

 

Convento do Carme

subir

O viaxeiro ten diante de sí a Costanilla do Carmen (ou Costiña do Carme), que, magníficamente enlosada e sen asfalto por ningún lado, ascende ata o convento do Carme.

Ese convento, primeiro dos Carmelitas Descalzos e logo dos Dominicos, é unha boa mostra do neoclásico galego, convertido en espontáneo mirador sobre a vila.

Edifícase sobre roca viva a comezos da centuria XVIII coa inestimable achega económica de Alonso da Pena e Montenegro, padronés que chegou a ser rector da Universidade compostelana, e áchase pegado ó monte San Gregorio, no que nunha das ladeiras se ergue a ermida de Santiaguiño do Monte.

 

Convento de S. Antonio de Herbón

subir

O convento de San Antonio é a mostra franciscana por excelencia: alí instaláronse eses monxes e alí seguen; unha fonte que representa a un deles en postura de oración indica que foi construída en 1786, pero a data non debe chamar a engano: os relixiosos xa estaban no lugar no ano 1396.

Todo é sobriedad, silencio, oración e traballo. Nada cega por si só, pero do conxunto emana un halo de misterio, de quietude, de encerrar o enigma que explica que, malia todas as vicisitudes, o recinto foi, e seguirá sendo un centro do que en toda a comarca se fala con profundo respecto.

É posible que a todo iso contribúa o feito de que esté metido nunha hondonada, e que para chegar a el se deba descender por unha empinada e longa rampa primeiro e por unhas escaleiras despois, ata deterse ante a sobria fachada coa súa torre-campanario.

No interior do templo, a profusa ornamentación do altar maior non logra evitar que continúe esa sensación de sobriedad. Non reclaman nada, pero na Historia consta que foron eles, os franciscanos, quen trouxeron de América a planta dos afamados pimientos.

As horas de atención na portería son de nove a unha, e de catro e media a oito e media.

 

Igrexa de Santiago

subir

A igrexa de Santiago de Padrón, de austero neoclasicismo, garda testemuños dos templos precedentes, unha inscripción de tempos de Xelmírez, patrocinador da igrexa románica, e un púlpito gótico, coa imaxe de Santiago Peregrino, pertencente á igrexa do século XV que mandou construír o arzobispo Lope de Mendoza.

Estes templos medievais, vencidos polo paso do tempo, xa gardaban no seu presbiterio a peza máis Xacobea da vila: o Pedrón, interpretada como ara romana dedicada a Neptuno e na cal, segundo a Tradición, amarrouse a Barca de Pedra que transportara o corpo do Apóstolo e os seus dous discípulos Teodoro e Atanasio. Na Alta Idade Media usouse o Pedrón como base do ara de altar da primitiva igrexa dedicada a Santiago, levantada polo bispo Teodomiro no século IX.

 

Igrexa de S. María de Herbón

subir

"A unha carreiriña dun can" (ou sexa, un pequeno paseo) álzase a igrexa de Santa María. Dirixirse a ela é toda unha experiencia, pois a estreita pista discorre en boa parte baixo parras, polo que ás veces tense a sensación de estar invadindo casas privadas. Pero non hai de que preocuparse: ninguén lle dirá nada, excepto para botarlle unha man na orientación se fose menester.

E, de súpeto, a pista anchéase e o campo visual con ela. No alto aparece o templo parroquial, cunha excelente fachada románica na que destaca a ornamentación que enmarca a porta, onde resaltan as columnas acodilladas (tres por cada lado). Un ábside con canecillos e unha segunda porta -esta lateral- son as outras partes máis notables do edificio.

Pero, por moitas indicacións e consellos que se dean, o mellor xeito de coñecer Padrón é descubrilo por un mesmo. E se sempre é difícil definir un pobo, hai un pequeno detalle que non pasa inadvertido e que o di todo: en Padrón, tanto nas aldeas como na capital municipal, as bolsas co pan déixanse colgadas nas portas das casas, que, ademais, non adoitan estar pechadas. E non pasa nada.

 

Colegiata de Iria Flavia ( Ou Santa María de Adina)

subir

Entre Cruces e Padrón a parada case obrigada é Iria Flavia, coñecida igualmente como Santa Maria de Adina e onde, cando os romanos impoñían a súa lei, confluían un total de sete vías.

Aí si que son palabras maiores, porque se trata dunha das igrexas máis antigas de Galicia. Antiga Sé Episcopal e primeiro templo mariano do mundo. Vespasiano (Perico Flavio), emperador romano elevou a Iria á consideración de municipio e a partir de entón chamóuselle Flavia. San Agatadoro, foi o primeiro en ocupar a cadeira episcopal, no ano 40 de nosa Era.

Teodomiro, Bispo de Iria, con todo o seu séquito de canónigos, foi o que descubriu o sepulcro de Santiago o Maior un 25 de Xullo do ano 813., de aí a gran importancia na tradición xacobea. Despois do descubrimento das reliquias do Apóstolo Santiago a importancia de Iria-Flavia pasou a Santiago, que crecía coa mesma rapidez que este cabildo iriense declinaba, pero actualmente segue sendo un lugar de culto na tradición xacobea.

O Pedrón, as Penas e a Igrexa de Iria, son os tres alicerces do berce xacobeo, sendo deste xeito que o mito de Santiago naceu en Padrón.

Iria Flavia non impresiona tanto polo seu edificio -aínda que si chaman a atención as torres escalonadas- como pola súa historia: en devandita Igrexa atópanse enterrados 28 Bispos Santos xa que os alrededores foron desde sempre cemiterio (e onde, actualmente, os arqueólogos encargáronse de sacar á luz unha boa relación de sarcófagos antropomorfos e outra serie de obxectos). No cemiterio de Santa Maria de Adina pediu e foi enterrada a gran poetisa Rosalía de Castro hoxe no Panteón de Galegos Ilustres, en Santiago de Compostela, e tamén é onde está enterrado o escritor padronés Camilo José Cela.

O primeiro templo foi levantado paralelamente á introdución do cristianismo, e a finais do século X Almanzor reduciuno a cinzas.

O arzobispo Xelmírez, no século XII, ordenou a reconstrución do edificio, que fai máis de dous séculos e medio sufriu unha moi completa remodelación.
Hoxe, no interior, vidrieiras, a capela do Bispo de Quito e os sepulcros de bispos irienses deteñen a mirada, como sucede co timpano -representando a Adoración dos Reis- no exterior.

 

Santuario da Escravitude

subir

Pero Padrón non é só o casco urbano. Sábeo ben quen procede do norte pola estrada Nacional 550, que de súpeto atopouse á esquerda cun templo ó cal o primeiro cualificativo que lle aplica é o de alto.

Porque, en efecto, o santuario da Escravitude dá unha sensación de altura. Non teña présa en acceder ao templo, porque entón esquecerase da fonte -a ras de asfalto- na que no século XVIII un enfermo que se dirixía a Santiago de Compostela para obter curación á súa hidropesía bebeu e curouse 72 horas despois sen intervención de médico algún.

Gozoso, exclamou: "Grazas, Virxe, que me libraches dá escravitude do meu mal". Ese, di a lenda confundida coa Historia, foi a orixe do santuario, que se comezou a levantar grazas ao carro de bois que o afortunado cos favores divinos (un labrador da comarca pontevedresa de O Salnés) doou para levantar o edificio.

Na centuria seguinte terminábase a segunda das súas torres, poñendo fin así a un proceso histórico que comezara moito antes, cando acababa o século XVI e o párroco de Cruces colocara sobre a fonte unha imaxe da Virxe co Neno en agradecemento por un dos favores que recibira dela.

 

Ermita de Santiaguiño do Monte

subir

As 132 escaleiras que conducen ao Santiaguiño do Monte nacen alén do edificio onde naceu Nicasio Pajares. Certo é que se se elixe outra vía é posible ir en coche, deixando á esquerda un crucero e pasando polo colexio público que leva por nome -¡como non!- "Rosalía de Castro", pero o auténtico é ascender a pé, sobre todo tendo en conta que a distancia é curta. Arriba, un área recreativa -mesas, barbacoas, fontes, un pequeno cuberto- ofrécese como o marco para o descanso, veciña da capela con tres portas (a principal non está na fachada, senón nun lateral) que mostra un interior de sobriedad espartana onde destaca unha imaxe do Apóstolo.

 

Cruceiro de Fondo da Vila

subir

Ao final do paseo arbolado, un vai atoparse nunha plazuela na que se alza un cruceiro catalogado como prateresco: é o cruceiro de Fondo da Vila, que por unha banda mostra ó Crucificado e polo outro, o Descendemento; as esquinas da súa base toman forma de catro caveiras. Este exemplar do arte popular galego estaba ata principios de século en O Espolón, e no seu día foi eloxiado por Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, un dos importantes homes galegos do século XX, que dixo que aquel marcaba o paso ó barroco.

Este cruceiro data do século XV e foi donación de Juan Loreda.